Framsetning fjárlaga
Fjárlagafrumvarp komandi árs er lagt fyrir Alþingi í byrjun október ár hvert. Það kemur í tveimur ritum og er jafnframt birt á Fjárlagavefnum - www.fjarlog.is.
Í fyrra ritinu er fjallað um stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum á næstu árum, helstu áhersluatriði í fjárlagafrumvarpinu og efnahagslegar forsendur sem frumvarpið byggir á.
Seinna heftið er mun viðameira. Þar eru tilteknar heildartölur um fjármál ríkisins og hvaða heimildir fjármálaráðherra hefur til þess að taka lán og selja og kaupa eignir. Því næst eru sýndar áætlaðar tekjur og gjöld fyrir hverja ríkisstofnun og verkefni sem ríkið fjármagnar.
Staðlaðar upplýsingar
Til þess að fjármál íslenska ríkisins séu samanburðarhæf við fjármál annarra ríkja eru tölurnar settar fram samkvæmt staðli Sameinuðu þjóðanna. Sömu tölur eru einnig settar fram samkvæmt skiptingu sem er notuð hér á vefnum í kaflanum um verkefni ríkisins, þ.e. á hagrænan hátt í rekstur, tilfærslur og stofnkostnað.
Fjárlög skiptast yfirleitt í eftirfarandi lagagreinar:
1. gr. Rekstraryfirlit A-hluta ríkissjóðs sýnir hvaða tekjur er áætlað að ná með sköttum, hversu miklar aðrar tekjur verða og hversu miklar sölutekjur verða af eignum. Einnig er sýnt hvernig útgjöld skiptast eftir ráðuneytum og hversu mikið fer til æðstu stjórnar og í vaxtagjöld.
2. gr. Sjóðstreymi ríkissjóðs sýnir m.a. hvernig handbært fé ríkisins breytist, það er hve miklu regluleg starfsemi ríkissjóðs skilar í ríkiskassann á árinu. Sjóðstreymið sýnir þannig mun á inn og útgreiðslum ríkissjóðs. Einnig eru í því áætlaðar fjármunahreyfingar, aðrar en fjárfesting sem er gjaldfærð í rekstri. Í fjármunahreyfingum koma fram áætluð kaup og sala á eignarhlutum í fyrirtækjum og veitt lán til fyrirtækja og sjóða í eigu ríkisins. þegar handbært fé frá rekstri er lagt saman við fjármunahreyfingar fæst lánsfjárjöfnuður. Lánsfjárjöfnuður sýnir hvort ríkissjóður áformar að greiða niður lán eð auka skuldir sínar.
3. gr. Yfirlit um fjárreiður B-hluta ríkisfyrirtækja sýnir hvernig ætlast er til að ríkisfyrirtæki sem selja vörur og þjónustu hagi rekstri sínum. Í B-hlutanum eru meðal annars Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins og Íslenskar orkurannsóknir.
4. gr. Yfirlit um fjárreiður C-hluta lánastofnana ríkisins sýnir hvernig ætlast er til að rekstri þeirra verði háttað hvað varðar afkomu, lánveitingar, lántökur og fjárfestingar. Í C-hluta eru meðal annars Íbúðalánasjóður og Lánasjóður íslenskra námsmanna.
5. gr. Yfirlit um heimildir fjármálaráðherra til að taka lán, endurlána og veita ríkisábyrgðir.
6. gr. Yfirlit um heimildir fjármálaráðherra til að fella niður skatta og gjöld, kaupa og selja fasteignir og aðrar eignir og ýmsar aðrar heimildir.
Leit í fjárlögunum
Sá sem er með fjárlagafrumvarpið eða fjárlögin í höndunum og vill kynna sér fjárveitingu tiltekinnar ríkisstofnunar á nokkra kosti.
Ef hann veit hvaða númer stofnunin hefur í fjárlögunum er hægt að fletta beint upp á henni. Hvert ráðuneyti hefur tveggja tölustafa númer og hver fjárlagaliður þrjá tölustafi. Embætti forseta Íslands hefur númerið 00-101, þar sem fyrstu tveir stafirnir tákna æðstu stjórn.
Ef hann vill kanna breytingar á fjárveitingum til stofnunar leitar hann í athugasemdum sem eru aftast í ritinu. Einnig er hægt að kanna í atriðsorðaskrá á hvaða blaðsíðu í athugasemdum er fjallað um viðkomandi stofnun.
Fjárlagavefurinn
Það er einfalt að leita á Fjárlagavefnum - www.fjarlog.is. Leitarvél vefsins leitar bæði í texta, t.d. í greinargerð fjárlagafrumvarps, og í talnabálki þeirra, t.d. að fjárveitingum stofnana. Einnig er hægt að leita eftir orðum og númerum.