Umfang hagkerfisins

Til þess að fjalla um hagkerfið er mikilvægt að hafa góðan mælikvarða á umfang þess. Það er metið í þjóðhagsreikningum. Þeir sýna hina ýmsu þætti landsframleiðslunnar og eru bókhald hagkerfisins í heild.

Landsframleiðsla er helsti mælikvarði þjóðhagsreikninga á það hversu mikið er framleitt af vöru og þjónustu í hagkerfinu að frádregnu hráefni (aðföngum) sem notað er við framleiðsluna.

Breyting á magni landsframleiðslunnar milli ára, mæld í prósentum, kallast hagvöxtur.

Þegar við berum saman velferð milli þjóða þá notum við oftast landsframleiðslu sem mælikvarða og þá venjulega landsframleiðslu á mann; því meiri landsframleiðsla því meiri velferð.

Landsframleiðslan er góður mælikvarði en ekki gallalaus. Landsframleiðsla tekur t.d. ekkert tillit til þess hvort framleiðsla tiltekinnar vöru gengur á óendurnýjanlegar auðlindir eða hvort hún skaðar umhverfið. Í landsframleiðsluna vantar alla þá starfsemi sem fram fer án þess að peningar komi þar nærri. Dæmi um það er vinna sem fer fram á heimilum landsmanna, svo sem matseld og barnauppeldi.

Að auki tekur landsframleiðsla ekki tillit til fjölda vinnustunda í hverri viku. Sem dæmi mætti nefna tvö lönd sem hafa jafnmikla landsframleiðslu, en annað þeirra miðar við 40 stunda vinnuviku en hitt 80 stunda. Væntanlega væri þá munur á velferð þessara landa, þó þau hefðu jafnmikla landsframleiðslu.

Að lokum má nefna að landsframleiðsla tekur ekki mið af skiptingu framleiðslunnar milli þegnanna; þó að landsframleiðslan sé mikil, þýðir það ekki að allir þegnarnir njóti góðs af henni.

Þjóðhagsreikningur og landsframleiðsla
Landsframleiðsluna er hægt að mæla og sýna á nokkra vegu en algengast er að hún sé sett fram samkvæmt svokallaðri ráðstöfunaraðferð. Hún byggist á því að gera grein fyrir hvernig þeim fjármunum sem verða til í hagkerfinu er ráðstafað.

Einkaneyslan er vörur og þjónusta sem heimilin kaupa á markaði og nota yfir árið, svo sem matur, fatnaður, skemmtanir og leiga fyrir húsnæði.

Samneyslan eru greidd laun, vörur og þjónusta sem ríki og sveitarfélög kaupa til að reka skóla, sjúkrahús og annað það sem er á þeirra verksviði.

Fjárfesting er það kallað þegar fjármunum er ráðstafað til einhvers sem hægt er að nota um langan tíma, til dæmis til að byggja hús eða til að kaupa vélar og tæki. Bæði hið opinbera og fyrirtækin geta fjárfest en samkvæmt skilgreiningu þjóðhagsreikninga fjárfesta heimilin aðeins í íbúðarhúsnæði.

Þegar birgðir aukast, hefur það sams konar áhrif og fjárfesting en þegar gengið er á birgðir er verið að neyta verðmæta sem voru framleidd áður.

Útflutningur er það sem er framleitt á Íslandi en er endanlega notað annars staðar en innflutningur er það sem er framleitt annars staðar en notað á Íslandi. Mismunurinn á útflutningi og innflutningi er kallaður viðskiptajöfnuður. Útflutningurinn bætist við landframleiðsluna en innflutningur dregst frá.

Landsframleiðslan á Íslandi árið 2010 nam 1.540 milljörðum króna en það eru um 4,8 milljónir króna á hvert mannsbarn.

Þar sem landsframleiðslan er mikilvægur mælikvarði á velferð er sérstaklega fylgst með vexti hennar. Ríkisstjórnir setja sér það markmið að auka þessa framleiðslu eða með öðrum orðum að auka hagvöxt. Á kreppu- og samdráttartímum er hagvöxturinnn neikvæður, þ.e. framleiðslan dregst saman á milli ára.

Ítarefni

• Hagstofan - útgáfa - þjóðhagsreikningar
• Hagstofan - hagtölur - þjóðhagsreikningar
• Viðskipti við útlönd, fræðslumyndband fjármálaráðuneytisins