Áhrif skattlagningar
Ríkið beitir skattlagningu í margvíslegum tilgangi. Fyrir utan að fjármagna starfsemi ríkisins hafa pólitískir, félagslegir og efnahagslegir þættir áhrif á skattastefnuna.
Pólitísk áhrif má fyrst og fremst rekja til ólíkra áherslna stjórnmálaflokka á hlutföll (upphæðir) og skiptingu skatta.
Sem dæmi um félagslega þætti má nefna fjárhagslega stöðu einstaklinga í samfélaginu og byggðamál, og efnahagsleg áhrif má nefna þegar ríkið grípur til aðgerða eða inngrips vegna aukinnar verðbólgu eða atvinnuleysis.
Neyslustýringarskattar
Sumir skattar eru lagðir á í þeim tilgangi að hafa áhrif á það hversu mikið er notað af tiltekinni vöru.
Umfangsmesta skattlagning af þessu tagi í íslensku samfélagi er skattlagning á áfengi og tóbak.
Skattur á áfengi er 82-112 kr. á hvern cl. af hreinum vínanda umfram lágmark, mismunandi eftir því hvers konar vöru er um að ræða en það þýðir að áfengisskattur á hverja 1/2 lítra bjórdós er um 126 krónur.
Gjaldið á tóbak er 440 krónur á hvern sígarettupakka. Það þýðir að ríkið leggur um 22 króna gjald á hverja sígarettu.
Skiptar skoðanir eru á því hvort hér er um að ræða að ríkið „græði“ á því að selja fólki vín og tóbak. Að margra mati er beinn kostnaður ríkisins af afleiðingum neyslu þessara vara mun meiri en þær tekjur sem skattlagningin skapar. Fyrir þjóðfélagið í heild er kostnaðurinn enn meiri en það.
Eyrnamerktir skattar
Sumir skattar eru lagðir á til þess að fjármagna tiltekna hluta af starfsemi ríkisins.
Þekktast af þessu er skattlagning á olíu og bensín sem fer til vegagerðar í landinu. Þarna er hugsunin sú að þeir sem nota vegina eigi að borga fyrir það að þeir séu gerðir og þeim sé haldið við.
Málið er hins vegar flóknara en þetta: margir vegir eru gerðir af sveitarfélögunum, s.s. íbúðargötur. Þá er einungis hluti af skattlagningu á bensíni markaður tekjustofn fyrir vegagerð. Annar mikilvægur skattur sem er eyrnamerktur tilteknum verkefnum er tryggingagjald sem er ákveðið hlutfall af öllum launum sem greidd eru í landinu. Tryggingagjaldinu er ætlað að standa undir kostnaði við almannatryggingar, atvinnuleysistryggingarsjóð, fæðingarorlof og nokkra aðra kostnaðarliði.
Umhverfisskattar
Sumar tegundir skatta þjóna þeim tilgangi að hafa áhrif á umgengni okkar við umhverfið.
Í sumum tilvikum getur verið um að ræða skattlagningu sem virkar sem hvatning til að nýta vel óendurnýjanlegar auðlindir, eða efni sem valda mengun. Þannig virkar bensínskattur á hvern lítra sem hvatning til að nota sparneytnari bíla.
Í öðrum tilvikum eru lögð á gjöld sem ætlað er að skapa skilyrði fyrir endurnotkun og endurnýtingu úrgangs í þeim tilgangi að draga úr magni úrgangs sem fer til förgunar og tryggja viðeigandi förgun spilliefna. Skilagjald á einnota drykkjarumbúðir er sérstakur skattur sem neytendur greiða þegar þeir kaupa drykkjarvörur í slíkum umbúðum en hafa tækifæri til að fá endurgreiddan með því að skila umbúðunum.